خبرفرهنگی - راه شب

1-نگاهی کوتاه به گذشته‌ها

جشن نوروز از مراسم بسیار قدیمی ایرانیان است‌. این رسم کهن ایرانی آن قدر در تاریخ پیش می‌رود که به افسانه‌ها و اسطوره‌ها می‌پیوندد و قدمتی در حد تاریخ پیدایی ملت ایران‌ پیدا می‌کند، ایرانیان شرقی به ویژه از وقتی که وارد مرحله ده‌نشینی و کشاورزی شدند، در میان مراسم جشن‌ها و نیایش ها به فراگرد تغییر فصول توجه خاصی نشان دادند. از آن جمله جشن‌های پاییزی یا مهرگان (میتراکانه) و جشن‌های بهاری و تجدید حیات کشتزارها یعنی نوروز بوده‌ است. در ‹‹اوستا›› از نوروز نامی نیست ولی در میان متون دینی قدیمی‌ترین منبع موجود کتاب ‹‹بندهشن›› است که به جشن ‹‹نوروز›› اشاره ای شده‌ است‌.
سلطنت هخامنشیان براساس تساهل نسبت به عقاید و آراء دیگران بنا شده ‌بود و بنابراین در پذیرش متقابل از دانش ‌و فرهنگ بیگانگان نیز مقاومتی نمی‌کردند. چنان‌چه مبنای محاسبات تقویم خود را بر پایه دانش نجومی مصریان قرار دادند و برای نام ماه‌ها از اسامی زردشتی سود بردند‌. دردوره اشکانیان نیز گا‌ه شماری ترکیبی از تقویم اوستایی و مصری بود و به هر حال در این گاه شماری‌ها جشن‌های نوروز و مهرگان برای خود جایی داشتند‌. در زمان ساسانیان جشن‌های نوروز با شکوه و رونق کامل‌تری انجام می‌شد و پادشاهان این سلسله در نوروز که چند روز به درازا می‌کشید مراسم مختلفی به جا می‌آوردند.
‌بعد از ظهور اسلام با آنکه تغییرات مذهبی و سیاسی فراوانی در جامعه ایران صورت گرفته ‌بود و بسیاری از عادات اجتماعی گذشته دستخوش فراموشی یا دگرگونی شده‌بود‌، در میان آن بخش از سنت‌های ایرانی که که بعد از اسلام نیز همچنان به حیات خود ادامه ادامه دادند‌، یکی رسم نوروز بود که به ویژه از آن جهت که با اصول و ضوابط دین هم تعارضی نداشت، نه تنها با مخالفت خلا‌فت اسلامی مواجه نشد بلکه بعد از گذشت زمانی که سادگی حکومت اسلامی جای خود را به تشریفات قدرت‌مدارانه‌ی گرفته شده از دربارهای ایران و روم داد، با حسن استقبال هم مواجه شد و به شکل یک آیین پر طمطراق درباری درآمد‌. ضمناً حاکمیت عرب با استفاده از این موقعیت جمع‌آوری مالیات را هم با جشن‌های نوروزی هم زمان کرد و حتی «متوکل عباسی» از آن جهت که نوروز با فصل درو و جمع‌آوری محصول فاصله زیادی داشت دستور داد آن را تا زمان برداشت کشت به تأخیر اندازد که روستاییان بتوانند مالیات‌های دولت راپرداخت کنند‌. با ابن همه برگزاری مراسم نوروز گاهی بامخالفتهاومحدودیت‌ها‌یی روبرو می‌شد‌؛ چنان‌چه همین «متوکل» برپایی آیین نوروزی – به ویژه اسب دوانی – را در کوچه و بازار ممنوع کرد‌.
اما علی‌رغم این محدودیت‌ها و سخت‌گیریها، نوروز همچون یک سنت استوار جای خود را در میان مسلمانان باز کرد اما با شکل‌ها و تغییر‌ها‌ی گوناگون و در قالب پنداشته ها و باورهای متعدد مردمی:

هفت سین

1- گل آدم در نوروز سرشته شد‌. نوروز آفرینش انسان است‌.
2- آدم بهشتی‌، از میوه ممنوع تناول کرد ،لاجرم به پادافره آن گناه از بهشت رانده شد و روی زمین به «سراندیب» فرود آمد و شریک جرمش ‹‹حوا›› به ‹‹جده›› افتاد‌. آدم از کرده خود توبه کرد و به درگاه خدا نالید ،خداوند بر او ببخشود و بدین سان جفت او در زمین عرفات‌، در روز «‌نوروز» به او باز گردانید.
3- چون کشتی نوح بر «جودی» قرار گرفت آب کم کم پایین آمد و نوح پای بر خاک نهاد، آن روز «نوروز» بود.
4- روزی که یوسف را از چاه، برادران بیرون کشیدند‌، «نوروز» بود‌.
5- موسی‌، عصای خود را بر آب نیل (یا دریای سرخ‌) زد و آب پس نشست و بنی‌اسراییل از آب گذشتند و از تعقیب و آزار فرعون جستند‌. آن روز‌، نوروز بود‌.
6- روزی که دوباره‌، یونس نبی از دهان ماهی پای بر ساحل نهاد‌، نوروز بود‌.
7- هنگامی که خداوند انسان را آفرید همه ستارگان آسمان در برج «حمل/ فروردین» جمع گشتند و چون کار آفرینش پایان آمد‌، خداوند ستارگان را فرمود تا به جایگاه‌های خود باز گردند‌. آن روز نوروز بود‌.
8- بکتاشیان «نوروز» را روز تولد حضرت علی می‌دانند و معتقدند که امام علی‌، در همین روز با فاطمه ازدواج کرد‌.
9- شیعیان می‌گویند پیغمبر در چنین روزی علی را به خلافت خویش برگزید‌.

(بقیه در ادامه مطلب)

ادامه مطلب...

نوشته شده در تاريخ ۱۳٩۱/۱/۳ توسط ساسان